تجهیزات ساکشن (Suction Instruments)
ساکشن در جراحی به دستگاه یا ابزارهایی گفته میشود که مایعات، خون، مخاط، یا ترشحات را از میدان عمل، راه هوایی یا زخم خارج میکنند تا دید جراح واضح بماند و تجمع مایع جلوگیری شود.
سیستم ساکشن از سه بخش تشکیل میشود:
- منبع خلأ (Vacuum Source) – ایجاد فشار منفی (الکتریکی یا مرکزی بیمارستانی)
- ظرف جمعآوری (Canister) – برای جمعشدن مایع و جلوگیری از ورود به موتور
- شلنگ اتصال و هندپیس (Handpiece / Tip) – واسطهی مستقیم تماس با بدن بیمار
اجزای اصلی ساکشن جراحی
- دستگاه ساکشن (Electric Suction Machine): موتور الکتریکی ایجاد فشار منفی.
- مانومتر (Vacuum Gauge): نمایش و تنظیم فشار خلأ.
- بطری جمعآوری (Canister): معمولاً از پلیکربنات با ظرفیت ۱ تا ۳ لیتر.
- فیلتر باکتریایی: برای جلوگیری از آلودگی به موتور یا محیط.
- شلنگها و کانکتورها: از جنس سیلیکون یا PVC، قابل استریل.
نکات ایمنی هنگام استفاده
- استریل نگهداشتن تمام قطعات متصل به میدان جراحی
- کنترل فشار در نواحی حساس (مثلاً مغزی یا کودکان: حداکثر فشار −۸۰ mmHg)
- خالیکردن کانسترها قبل از پر شدن کامل
- استفاده از فیلتر باکتریال و شیر اطمینان
سیستمهای درناژ (Drainage Systems)
تعریف و هدف
درن (Drain) لولهای استریل است که پس از جراحی در زخم یا حفره بدن قرار میگیرد تا:
- از تجمع خون، چرک یا سرم جلوگیری کند،
- ترشح، عفونت یا هماتوم را کاهش دهد،
- و در نهایت به ترمیم بهتر بافت کمک نماید.
مراقبت عمومی از درنها
- حفظ استریلیتی محل ورود درن
- عدم کشش یا پیچخوردگی لوله
- علامتگذاری میزان ترشح در زمانبندی مشخص
- خارج کردن درن طبق نظر پزشک، بعد از کاهش ترشح
- در دستگاههای فعال مانند Hemovac، نگهداری فشار منفی کامل (فشار ندهید مگر هنگام خالیکردن)
تجهیزات ساکشن (Suction Instruments)
در بخش تجهیزات ساکشن، بر اساس نوع کاربرد، سیستمها به دستههای زیر تقسیم میشوند:
- ساکشن جراحی عمومی (Surgical Suction): این دسته برای تخلیه حجمهای نسبتاً زیاد مایعات خونی و ترشحات از محیط بزرگتری مانند حفره شکم یا محل برشهای وسیع استفاده میشود. ابزارهای متداول در این گروه عبارتند از Yankauer Tip که یک پروب سخت و استاندارد است و Poole Tip که دارای چندین سوراخ خروجی و یک قاب محافظ است و معمولاً برای شستوشوی محوطه جراحی (Washing Out) کاربرد دارد.
- ساکشن ظریف (Fine Suction): این سیستمها برای جراحیهایی که نیاز به دقت میکروسکوپی و کنترل بسیار بالا بر روی مایعات دارند، طراحی شدهاند. این شامل جراحیهای حساس نظیر جراحی مغز و اعصاب (Neurosurgery)، جراحی چشم (Ophthalmology) و گوش و حلق و بینی (ENT) است. نمونههای اصلی این گروه شامل Frazier Tip (که نازکی و طول مناسبی برای دسترسی به فضاهای عمقی دارد) و Baron Tip (که کمی ظریفتر از Frazier است) میشوند.
- ساکشن راه هوایی (Airway Suction): هدف اصلی این نوع ساکشن، حفظ و پاکسازی مجاری تنفسی (نای، برونشها یا دهان) از ترشحات غلیظ، مخاط یا استفراغ است. در این مورد معمولاً از سوند ساکشن (Suction Catheter) استفاده میشود که لولهای منعطف است و برای مکش ترشحات از عمق ریهها یا حنجره به کار میرود.
- ساکشن پرتابل (Portable Suction Unit): این یونیتها دستگاههای مکش مستقل و قابل حمل هستند که نیازی به اتصال به سیستم مرکزی بیمارستان ندارند. آنها برای استفاده در شرایط اورژانسی، آمبولانسها، یا در بخشهای سرپایی که نیاز به سیستم مکش دائمی ندارند، ایدهآل هستند. این دستگاهها معمولاً توسط باتری یا برق شهری کار میکنند.
- ساکشن مرکزی (Central Vacuum): این سیستم پیشرفتهترین نوع است که بهصورت دائمی در ساختار بیمارستان تعبیه شده و معمولاً به دیوار هر اتاق عمل یا بخش مراقبتهای ویژه متصل است. این سیستمها اغلب مجهز به یک مانومتر (Vacuum Gauge) هستند که به پرسنل اجازه میدهد تا فشار خلأ را بر اساس نیاز جراحی (مثلاً فشار پایین برای بافتهای حساس یا فشار بالا برای خونریزی شدید) تنظیم کنند.
سیستمهای درناژ (Drainage Systems)
در زمینه درناژ، سیستمها بر اساس نحوهی انتقال مایع از بدن بیمار به خارج، به دو دستهی اصلی تقسیم میشوند:
- درنهای غیرفعال (Passive Drain): این درنها هیچ نیروی مکشی فعالی ندارند. تخلیه مایعات در این حالت صرفاً بر اساس نیروهای فیزیکی مانند نیروی جاذبه (Gravity) یا خاصیت مویینگی (Capillary Action) مایع در بافت و گاز پانسمان اطراف درن اتفاق میافتد. مشهورترین نمونه در این دسته Penrose Drain است که یک لوله لاستیکی نرم است و ترشحات را به سطح پوست و پانسمان هدایت میکند.
- درنهای فعال (Active Drain): این سیستمها با ایجاد یک فشار منفی (خلأ)، مایعات را به صورت مداوم و کنترلشده از حفره خارج میکنند. این کار برای جلوگیری از تشکیل سروما یا هماتوم در فضاهای تشریح شده بسیار حیاتی است. مهمترین انواع درن فعال عبارتند از:
- Redon/Hemovac Drain: این سیستم شامل یک مخزن پلاستیکی نیمهجامد است که دارای یک فنر داخلی است. پس از فشردهسازی دستی مخزن و بستن سوپاپ، فنر به آرامی منبسط شده و خلأ ایجاد میکند که مایع را به داخل میکشد. این سیستم برای مدیریت خونریزیهای متوسط تا زیاد، به خصوص در جراحیهای ارتوپدی و پلاستیک وسیع، مناسب است.
- Jackson-Pratt (JP) Drain: این سیستم شبیه به Hemovac است اما با یک کیسه یا حباب پلاستیکی کوچکتر و انعطافپذیر. با فشردن حباب و بستن سوپاپ یکطرفه، خلأ ملایمی ایجاد میشود. این درنها برای تخلیه ترشحات کم تا متوسط، مانند سروما یا چرک، در جراحیهای سینه، شکم یا سر و گردن بسیار پرکاربرد هستند.
- درنهای خاص (Specialized Drains): اینها شامل لولههایی هستند که برای اهداف مشخصی طراحی شدهاند:
- T-Tube: یک لوله لاستیکی با شکل حرف “T” که در جراحیهای مربوط به مجاری صفراوی استفاده میشود تا صفرا را مستقیماً از مجرای صفرا به بیرون هدایت کند.
- Chest Tube (درن قفسه سینه): لولههایی با قطر بزرگ که برای تخلیه هوا (پنوموتوراکس) یا مایع (افیوژن پلور) از فضای پلور بین ریه و دیواره قفسه سینه استفاده میشوند و همیشه به یک سیستم بطری آببند (Water Seal) وصل میشوند.
- Pigtail Catheter: این درنها برای تخلیه تجمعات مایع عمیق (مانند آبسهها) استفاده میشوند. این کاتترها از طریق پوست و تحت هدایت تصویربرداری (مانند سونوگرافی) وارد میشوند و انتهای آنها شکل مارپیچی دارد تا از بیرون آمدن تصادفی جلوگیری کند.




